Küresellik Kusuru

Fotoğrafçılıkta Küresellik Kusuru

Bu kusur mercek yüzlerinin küresel yontulmasında kaynaklanır. Işığı meydana getiren değişik dalga boyları ile yani ışığın rengi ile bir ilgisi yoktur. Fotoğrafçılıkta adına “küresellik kusuru” denmesi bu yüzdendir. Basit yakınsal bir fotoğraf makinesi lensi alarak sonsuzdaki tek renkli bir cisim, lensin odak düzleminden oluşan görüntüsünü buzlu cam üzerinde inceleyebilirsiniz. Görüntü ortada net, kenarlara doğru yumuşaktır. Cisimden gelen ve optik eksene paralel olan ışık ışınlarından eksene yakın olanlar yüzeyin küreselliği nedeni ile mercek yüzeyine daha dar açılarla düşerler. Bu yüzden kenar bölge ışınları orta bölge ışınlarına göre daha çok kırılır ve odak bölgesinde daha önde kesişir. Orta bölge ışınları ise daha geride kesişir, bu yüzden görüntünün ortası netlendiğinde kenarlar netsizleşir. Aynı olay, bir ıraksak lensten tam tersine sonuç verir.

sekil-1Kenar bölge ışınları orta bölge ışınlarına göre daha çok ayrışır. Tamamen merceğin biçiminden kaynaklanan bu kusurun basit bir mercekte giderilmesi mümkün değildir. Sadece bu kusuru minimum olduğu haller vardır. Örneğin kırılma indisi 1.52 olan “crovn” camından yapılmıi bir basit mercek dış yüz ve iç yüz yarıçapları şekil.1‘deki değerlerde asimetrik olarak yapıldığı taktirde küresellik kusurunun minimum olduğu tespit edilmiştir. Yoksa “Basit bir mercekte küresellik kusuru nasıl yok edilebilir?” sorusu ancak teorik bir varsayıma göre cevaplandırılabilir.

 

Şöyle ki: Kırılma indisi, mercek ortasından kenarlarına doğru dereceli olarak azalan bir mercek yapımı mümkün olabilse idi bu kusur giderilebilirdi.

Bunun dışında uygulama kabiliyeti bulunan tek bir çözüm kalıyor ki bu da lensin dış yüzlerinin küresel olarak değil parabolik olarak yontulmasıdır. Böylece ışığın yüzeye düşme açılarının denetlenebilmesi mümkün olabilmekte ve bütün ışınların odak düzleminde kesişmesi sağlanabilmektedir. Bu yolda yapılmış başarılı uygulamalar mevcuttur. Ancak bu yöntem mercek maliyetini aşırı derecede yükseltmektedir.

Bu kusurun fotoğrafçılıkta makul ekonomik ölçüler içinde giderilmesi için asıl çözüm, bileşik lens kullanmaktan geçer. Bileşik lens yapısına giren ıraksal merceklerde ise zahiri görüntü aynı küresellik kusurları ile ince kenarlı merceğe göre tam ters tarafta oluşmaktadır. Bu yüzden sapmalar matematik olarak ince kenarlıdakilerin (-1)’le çarpılmış değerleri gibidir. Buna dayanılarak uygun kesitte ve uygun kırılma indislerine sahip bir ince bir kalın kenarlı mercekten oluşan “kombine mercek”le bu kusur önemli ölçüde giderilebilir. Ancak herhangi bir odak uzaklığında objektif elde edebilmek için bu mercek ikilisinin yeterli olduğunu sanmak yanlış olur. Bu bileşik mercek uzun odak uzaklıklarında yeterli sayılsa bile kısa odaklı objektifler için yetersiz kalır.

Hatırlanmalıdır ki bu kusurun asıl kaynağı mercek dış yüzeylerinin küreselliğidir. Küresellik (yüzey eğriliği) ne kadar fazla ise kusurun giderilmesi o derece zor olacak.

Fotoğrafçılıkta KOMA Nedir?

Basit bir mercekte veya koma kusuru düzeltilmemiş bir fotoğraf lensinde merkezin uzağına düşen bir ışık ışını bir noktasal görüntü yerine kuyruklu yıldız biçiminde görüntü oluşturur. Objektik komposizyonuna bağlı olarak bu komet içe dönük veya dışa dönük olabilir.

Özellikle simetrik geniş açılarda ve büyük açıklıklı objektiflerde rastlanır. Tersine küçük açıklıklı objektiflerde görülmez. Diyafram kısmak hatayı yok etmez. Küçültür ve keskinleştirir.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir